صدای معصومین یکی از بزرگترین مراکز اینترنتی احادیث - حدیث «اصحابی كالنجوم»

تــولبار اختــصاصی احــادیث

    Get our toolbar!

کدستان

  • اخبار جدید
  • احادیث اخیر
  • کد احادیث
  • پربازدیدترین ها

حدیث «اصحابی كالنجوم»

نظر

[نوشته شده توسط : راوی | تاریخ ارسال : شنبه 7 بهمن 1391 ]

حدیث «اصحابی كالنجوم»
اهل سنّت بر این اعتقادند كه خدای سبحان و رسول گرامی او، اصحاب را تزكیه و پاك گردانده و همه آنها را عادل قرار داده اند و باید بر همین مبنا حركت كرده و هر عمل مخالف و منافی نصوص صریح قرآن و سنّت را که صحابه انجام داده اند، به تأویل برده و توجیه نمود. آنان در این ادعا، به آیاتی از قرآن كریم و روایاتی كه در كتب خود از رسول اكرم ـ ص ـ در فضیلت صحابه نقل كرده اند، استناد جسته اند و یكی از معروفترین احادیثی كه بدان متمسك شده اند، حدیث «اصحابی كالنجوم، بایّهم اقتدیتم اهتدیتم» است. 
در این مقاله، نخست، دیدگاههای رجال نامی و علمای معروف اهل سنت را درباره حدیث «نجوم» یادآور می شویم و سپس به ذكر نقدهای آن پرداخته و آنگاه راویان آن را مورد ارزیابی قرار می دهیم؛ و در پایان، مروری گذرا بر شرح حالات صحابه ای كه مشمول حدیث مزبور هستند، خواهیم داشت. 
معنای لغوی «اصحاب»: 
در آغاز و برای ورود به بحث، معنای لغوی «صُحبه» را یادآور می شویم؛ صُحبه در لغت، معاشرت و ملازمت است و جمع اسم فاعل آن، صَحْب و اصحاب و صحابه می آید. 
راغب، در «مفردات» می گوید: «در عرف، جز به كسی كه ملازمت او زیاد باشد، صاحب گفته نمی شود». بنابراین، صاحب و یار پیامبر ـ ص ـ آنگونه كه اقتضای كلمه، از نظر لغت است، كسی است كه با آن حضرت معاشرت و ملازمت داشته است. چنین شخصی، مسلمان بوده یا كافر، شایسته یا تبهكار، مؤمن یا منافق، تفاوتی ندارد؛ زیرا اصلِ در این اطلاق، آنگونه كه فیّومی نیز گفته است، «كسی است كه با او (یعنی پیامبر ـ ص ـ) مجالستی داشته و یا او را دیده است». 
معنای اصطلاحی «صحابی»: 
اصولیان و محدّثان اتفاق نظر دارند كه نام «صحابی» تنها بر فرد مسلمان اطلاق می شود. در تعریف صحابی گفته های متفاوتی وجود دارد؛ آنچه اصولیان معتبر می دانند این است كه: «صحابی كسی است كه با پیامبر ـ ص ـ مجالستی طولانی داشته و از او پیروی كرده و اوامر و دستورات الهی را از او أخذ نموده است؛ بر خلاف كسی كه تنها آهنگ وی نموده، بی آنكه فضیلت مجالست و ملازمت و پیروی از آن حضرت را دارا باشد». 
جمهور محدّثان بر این عقیده اند كه: «هر مسلمانی كه پیامبر ـ ص ـ را دیده باشد» صحابی است. 
و گفته شده: «كسی كه زمان آن حضرت را درك كند، صحابی است؛ هر چند او را نبیند». 
بحث درباره حدیثِ «نجوم» را پی می گیریم؛ این حدیث به عبارات گوناگونی نقل شده است كه

در اینجا تنها به دو مورد آن اشاره می كنیم: 
1 ـ قال الحافظ شمس الدین محمد السخاوی، قال البیهقی فی كتابه (المدخل) عن حدیث سلیمان بن أبی كریمه، عن جویبر، عن ضحاك، عن ابن عباس، قال قال رسول الله صلی الله علیه وسلم: «مهما أوتیتم من كتاب الله فالعلم به لاعذر لأحد فی تركه فان لم یكن فی كتاب الله فبسنهٍ منّی ماضیه، فإن لم تكن سنّه منّی فما قال اصحابی، إن أصحابی بمنزله النجوم فی السماء، فایّما أخذتم به اهتدیتم، واختلاف امّتی رحمه». 
2 ـ رواه القضاعی فی «مسند شهاب» و قال أنبأنا ابوالفتح منصور بن علی الأنماطی، أنبأ أبومحمد الحسن بن وثیق، أنبأ وهب بن جریر بن حازم عن أبیه عن الأعمش، عن أبی صالح، عن أبی هریره، عن النبی صلی الله علیه وسلم، قال: «مثل أصحابی مثل النجوم، من اقتدی بشی ءٍ منها اهتدی». 
قبل از اینكه حدیث «نجوم» را مورد بررسی قرار دهیم، یادآوری می كنیم كه مسلمانان، در دیدگاهشان نسبت به صحابه، و ویژگیهای آنان از جنبه عدالت و غیر عدالت، بر سه دسته اند: 
گروه نخست، كسانی اند كه همه صحابه را كافر می دانند؛ مانند فرقه «كاملیه» و نیز كسانی كه در مسئله غلوّ، اندیشه ای مانند آنان دارند. 
گروه دوم، كسانی هستند كه همه صحابه را عادل می شمرند و جایز نمی دانند كه كسی روایات آنها را تكذیب كند، و معتقدند كه این لیاقت، به سبب همنشینی با رسول خدا ـ ص ـ در ایشان پدید آمده است... 
مُزَنی می گوید: «كلهم ثقه مؤتمن». خطیب می گوید: «عداله الصحابه ثابته معلومه...». ابن حزم گفته است: «الصحابه كلهم من اهل الجنّه قطعاً». و ابن عبدالبر وابن اثیر و غزالی و دیگران نیز به این موضوع تصریح كرده اند. 
برخی مانند ابن حجر (در «الاصابه») ، بر این معنا ادعای اجماع كرده اند، ولی آنچه كه جمعی از بزرگان آنان بدان تصریح كرده اند، این گفته را رد می كند. 
حاجب گفته است: «اكثریت، به عدالت صحابه اعتقاد دارند؛ و گفته شده آنان مانند غیر صحابه اند؛ و معتزله گفته اند صحابه عادلند مگر كسانی كه با علی علیه السلام سرجنگ داشته اند». 
اما گروه سوم؛ جمعی از بزرگان اهل سنّت مانند سعد تفتازانی و مازری (شارح «برهان») ، وابن عماد حنبلی و شوكانی و دیگران ... و از متأخّران، شیخ محمود ابوریّه، و شیخ محمد عبده، و سید محمد بن عقیل العلوی و سید محمد رشیدرضا، و شیخ مقبلی، و شیخ مصطفی صادق الرافعی و... بر این عقیده اند كه صحابه بر كنارِ از خطا و اشتباه نیستند و در میان آنان افرادی عادل و غیر عادل وجود دارد، و این دقیقاً همان دیدگاه شیعه است. 
پس دسته اخیر، گروهی میانه رو هستند و اتفاق نظر دارند كه صحابه نیز مانند سایر مردم، دارای افرادی عادل و فاسق و مؤمن و منافق اند و همنشینی و مصاحبت با پیامبر ـ ص ـ، هر چند برای آنان افتخار است، ولی به تنهایی نمی تواند موجب بر كناری آنان از خطا و اشتباه شود و زشتیها را از آنان نفی كند. قرآن مجید نیز در موارد زیادی از صحابه ای كه جنبه نفاق داشته اند، یاد كرده است و همچنین روایات زیادی از رسول اكرم ـ ص ـ در مذمّت و نكوهش برخی از آنان وجود دارد. 
حدیث نجوم، در نگاه پیشوایان اهل سنّت 
اینك ببینیم ائمه حدیث اهل سنّت و بزرگان آنان در خصوص حدیث «نجوم» چه می گویند: 
احمد بن حنبل (م 241 هـ.) : وی که رئیس مذهب حنبلی است كه ذهبی درباره او می گوید: «شیخ الاسلام، سید المسلمین فی عصره، الحافظ الحجه...». حالات وی در معاجم رجالی مانند تاریخ بغداد، حلیه الاولیاء، طبقات شافعیه، تذكره الحفاظ، وفیات الأعیان، شذرات الذهب، والنجوم الزاهره آمده است. 
وی، حدیث «نجوم» را حدیثی غیر صحیح می داند و عده ای، از جمله ابن امیرالحاج در كتاب خود (التقریر و التحبیر) و ابن قدامه در «المنتخب» و صاحب «التیسیر فی شرح التحریر»، نظر او (احمد بن حنبل) را آورده اند. 
المزنی، شاگرد شافعی، (م 264 هـ.) : ارباب معاجم، از جمله صاحبان وفیات الأعیان، مرآه الجنان، طبقات شافعیّه، العبر و حسن المحاضره، از او یاد كرده اند. و شافعی او را ناصر دین خدا تلقی كرده است. مزنی، حدیث «نجوم» را صحیح نمی داند. 
ابوبكر بزّار (م 292 هـ.) : که بعضی از معاجم رجالی مثل تاریخ الخطیب، تذكره الحفاظ، شذرات الذهب، تاریخ اصبهان و میزان الاعتدال شرح حال او را آورده اند. 
بزّار هم حدیث «نجوم» را مورد قدح و خدشه قرار داده و وجوه ضعف آن را بیان داشته است. 
ابن عدی (م 365 هـ.) : او مورد مدح و ستایش بسیار ارباب معاجم است؛ از آن جمله: تذكره الحفاظ، شذرات الذهب و مرآه الجنان. 
ابن عدی، معروف به ابن قطان، حدیث «نجوم» را در كتاب خود (الكامل) كه موضوع آن كتاب معرفی محدثان ضعیف و جعلیات آنهاست، در شرح حال «جعفر بن عبدالواحد هاشمی قاضی» و «حمزه جَزَری نصیبی» آورده است. وی با خدشه در رجال اسانید حدیث «نجوم» از جمله «حمزه نصیبی» كه در زمره ضعفای محدّثان است، سند این حدیث را مورد قدح قرار داده است. 
ابوالحسن دارقطنی (م 385 هـ.) : وی از بزرگان محدثان است و در تذكره الحفاظ، وفیات الأعیان، المختصر، تاریخ الخطیب و كتب دیگر از او یاد شده؛ از جمله، ابن كثیر درباره او می گوید: «وكان فرید عصره و نسیج وحده و امام دهره». 
دارقطنی، حدیث «اصحابی كالنجوم» را در كتاب خود (غرائب مالك) نقل كرده و آن را روایتی ضعیف دانسته است؛ و این مطلب را ابن حجر عسقلانی از وی نقل كرده است. 
ابن حزم (م 456 هـ.) : شرح حال وی در كتابهای نفح الطیب، العبر، وفیات الأعیان، تاج العروس ولسان المیزان آمده است. 
او (ابن حزم) حدیث «نجوم» را تكذیب نموده و حكم به بطلان آن كرده است و آن را حدیثی جعلی تلقی نموده است؛ این موضوع را گروهی از جمله ابوحیّان از وی آورده اند. 
بیهقی (م 458 هـ.) : حالات وی در شذرات الذهب، طبقات الشافعیه، العبر، النجوم الزاهره، وفیات الأعیان و تذكره الحفاظ نقل شده. 
آنگونه كه ابن حجر عسقلانی از او نقل كرده است، وی در كتاب خود (المدخل) حدیث «اصحابی كالنجوم» را حدیثی ضعیف دانسته است. 
ابن عبدالبر (م 463 هـ.) : شرح حالات وی در اغلب كتب تراجم مانند وفیات الأعیان، مرآه الجنان، المختصر، تذكره الحفاظ و... وجود دارد. 
وی با ایراد خدشه در حارث بن غصین به عنوان یكی از رجال سند، جنبه سندی روایت را مخدوش دانسته است. 
ابن عساكر (م 571 هـ.) : در كتب رجال از وی با احترام فراوان یاد شده است؛ از جمله در معجم الادباء، وفیات الأعیان، تذكره الحفاظ، دول الاسلام، مرآه الجنان، طبقات الشافعیه، المختصر فی اخبار البشرو جامع مسانید ابی حنیفه. 
وی (ابن عساكر) آنگونه كه در گفته مناوی آمده با صراحت كامل، ضعف حدیث «اصحابی كالنجوم» را یادآور شده است. 
ابن جوزی (م 597 هـ.

عباس جلالی - فصلنامه علوم حدیث، ش 1




::برچسب : احادیث مشهور , حدیث معروف , حدیث «اصحابی كالنجوم» , اصحابی كالنجوم , رسول گرامی , حدیث شناسی ,

:: مرتبط با: حدیث شناسی , آشنایی و توضیح احادیث مشهور ,
چاپ این صفحه

اشتراک گذاری

نــام جــالب

    با سلام
    نکته جالبی در اسم این وبلاگ وجود داره که الان به شما میگم
    se: به معنی سیری
    d : در
    a : احادیث
    masumin : معصومین
    که همه ی این ها به معنی sedamasumin است که اسم وبلاگ را جالب کرده
    -----------------------------------------
    دسترسی آسان به وبلاگ : www.sedamasumin.ir

    ارتباط پیامکی :
    ۳۰۰۰۵۰۲۶۹۰۰۱۱۸

ارسـال حــدیث روزانـه

پیامک حدیثی

آمــار و اطــلاعات

    »تعداد مطالب : 692
    » تعداداحادیث : 13575
    » تعداد نویسندگان : 1
    » آخرین بروز رسانی :
    » بازدید امروز :
    » بازدید دیروز :
    » بازدید این ماه :
    » بازدید ماه قبل :
    » بازدید کل :
    » آخرین بازدید :

نظــرسنــجی

:: بیشتر دوست دارید کدام قسمت یا قسمت ها زیادتر شوند؟

بخـش ویــژه

برای دیدن سایت بدون هیچ نقصی از مرورگر گوگل کروم استفاده کرده و سایت ما را محبوب کنید :

نمایش بهتر وبلاگ با مرورگر گوگل کروم .

.:: Theme Design By sedamasumin ::.

تمــامی حقــوق ایــن ســایت متــعلق اســت بــه صــدای معــصومـــیــن ع

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic